Thứ năm, 17/06/2021 03:16:37 (GTM +7)

Dự báo tình hình thế giới năm 2020

Tiếp nối quá trình các chuyển dịch lớn của thế giới trong năm 2019 trong giai đoạn quá độ từ cách mạng công nghiệp 3.0 sang cách mạng công nghiệp 4.0, cục diện thế giới năm 2020 sẽ chứng kiến sự cạnh tranh chiến lược toàn diện giữa các cường quốc hàng đầu thế giới, đan xen các mảng màu sáng, tối do tác động của nhiều yếu tố bất định, bất ổn và rất khó dự báo.

Cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung

Tiếp nối diễn biến trong năm 2019, quá trình cạnh tranh chiến lược toàn diện giữa Mỹ và Trung Quốc trong năm 2020 sẽ có những động thái mới. Về chiến tranh thương mại Mỹ - Trung, đầu tháng 01/2020, Mỹ và Trung Quốc sẽ chính thức ký kết thỏa thuận giai đoạn 1 mà hai nước đạt được ngày 15/12/2019 gồm các nội dung về: quyền sở hữu trí tuệ, chuyển giao công nghệ, lương thực và nông sản, dịch vụ tài chính, tỷ giá hối đoái và minh bạch, mở rộng thương mại, đánh giá song phương và giải quyết tranh chấp. Theo đó, Trung Quốc đồng ý thay đổi nhiều về cấu trúc kinh tế, đồng thời mua nhiều mặt hàng của Mỹ, trong đó có một lượng lớn nông sản, các mặt hàng công nghiệp và năng lượng, còn Mỹ sẽ hoãn áp thuế đối với 160 tỷ USD hàng hóa của Trung Quốc (dự kiến ban đầu có hiệu lực vào ngày 15/12/2019). Mức thuế quan 25% đã được Mỹ áp dụng đối với khối lượng hàng hóa của Trung Quốc trước đây vẫn được duy trì. Sau thỏa thuận này, trong năm 2020, hai bên sẽ tiếp tục đàm phán về thỏa thuận thương mại giai đoạn 2. Tuy nhiên, giữa hai bên còn tồn tại quá nhiều mâu thuẫn và bất đồng chưa thể hóa giải, xuất phát từ sự khác nhau căn bản giữa mô hình kinh tế của Trung Quốc do nhà nước quản lý và mô hình kinh tế thị trường tự do của Mỹ. Ngày 06/12/2019, một ngày sau khi Ngân hàng Thế giới (WB) thông qua kế hoạch cho Bắc Kinh vay 1-1,5 tỷ USD với lãi suất thấp trong thời hạn đến tháng 6/2025, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã kêu gọi tổ chức này ngừng ngay khoản tín dụng này. Trong khi Trung Quốc cho rằng đây là chương trình cấp tín dụng cho các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình của WB, thì Washington lại cho rằng Trung Quốc vay tiền của WB với lãi suất ưu đãi để đầu tư cho các nước tham gia dự án xây dựng kết cấu hạ tầng theo sáng kiến “Vành đai và Con đường” nhằm đưa các quốc gia này vào “bẫy nợ” và buộc họ phải gán một phần chủ quyền quốc gia cho Bắc Kinh.

Trong năm 2020, Mỹ sẽ xúc tiến triển khai dự án “Mạng lưới Điểm Xanh” (Blue Dot Network) nhằm thúc đẩy các quốc gia ở khu vực Ấn Độ - Thái Bình Dương cùng tham gia xây dựng mạng lưới hạ tầng cơ sở bền vững, vừa nhằm phát triển kinh tế, vừa bảo đảm an ninh quốc gia và không bị rơi vào “bẫy nợ” từ BRI của Trung Quốc. Trong năm 2020, Washington sẽ triển khai thực hiện hai dự luật đã được Hạ viện Hoa Kỳ thông qua vào cuối năm 2019, theo đó, chính quyền của Tổng thống D. Trump sẽ thực thi các biện pháp cứng rắn hơn trước các hành động của Trung Quốc mà phía Washington cho là “đàn áp người dân Hồng Kông và người Hồi giáo thiểu số Duy Ngô Nhĩ ở Tân Cương”. Mỹ sẽ cấm xuất khẩu sang Hồng Kông các loại đạn dược phi sát thương được dùng để kiểm soát đám đông như lựu đạn cay, bình xịt hơi cay, đạn cao su và súng điện, đồng thời áp dụng lệnh trừng phạt nhằm vào các quan chức của Trung Quốc mà phía Mỹ cho là “vi phạm nhân quyền” ở Tân Cương và Hồng Kông. Trong khi đó, Trung Quốc coi đây là sự can thiệp nghiêm trọng vào nội bộ của quốc gia này.

Ngoài ra, trong cạnh tranh chiến lược toàn diện giữa Trung Quốc và Mỹ - quốc gia đóng vai trò dẫn dắt Liên minh quân sự Bắc Đại Tây Dương (NATO), sẽ có những động thái mới xuất phát từ Tuyên bố chung của Hội nghị thượng đỉnh NATO nhân dịp kỷ niệm 70 năm thành lập. Đó là, lần đầu tiên trong lịch sử 70 năm hình thành và phát triển (1949-2019), NATO xác định sự trỗi dậy của Trung Quốc là nguy cơ an ninh đối với NATO và nguy cơ này đã vượt ra ngoài lĩnh vực quân sự. Do đó, trong năm 2020, NATO sẽ bắt đầu hoạch định chiến lược mới nhằm đối phó với nguy cơ từ Trung Quốc.

Cạnh tranh chiến lược Mỹ - Nga

Trong năm 2020, Washington sẽ tiếp tục cạnh tranh chiến lược với Nga trên nhiều chiến tuyến. Trên chiến tuyến Xyri - quốc gia có vị thế rất quan trọng trong chiến lược của Nga ở Trung Đông, chương trình nghị sự quan trọng nhất trong năm 2020 sẽ là soạn thảo Hiến pháp mới làm cơ sở thực thi tiến trình chính trị Axtana được Nga, Iran và Thổ Nhĩ Kỳ đồng bảo trợ và đã được Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc ủng hộ. Trong khi đó, Washington đang nỗ lực áp đặt chương trình nghị sự của Mỹ lên Ủy ban Hiến pháp Xyri. Theo đó, phía Mỹ đã bác bỏ các điều kiện do Xyri đề xuất trong ngày đầu tiên của vòng đàm phán thứ hai về Hiến pháp Xyri. Phía Xyri đề xuất 03 nội dung mới sẽ được đưa vào chương trình nghị sự trong năm 2020 là chống khủng bố, dỡ bỏ lệnh trừng phạt đối với Xyri và lên án cuộc tấn công của Thổ Nhĩ Kỳ ở miền Bắc Xyri. Tuy nhiên, do vẫn theo đuổi chủ trương chống phá Xyri, Mỹ đã bác bỏ những đề xuất này của chính quyền Đamát. Trên thực tế, quân đội Xyri, với sự giúp đỡ của Nga và Iran, đang phải tiến hành chiến dịch chống khủng bố ở tỉnh Iđơlip - sào huyệt cuối cùng của tổ chức khủng bố mang tên “Nhà nước Hồi giáo” (IS) tự xưng; Thổ Nhĩ Kỳ vẫn đang tiến hành chiến dịch quân sự mang tên “Mùa xuân hòa bình” trên lãnh thổ Xyri. Còn Mỹ sẽ tiếp tục duy trì bất hợp pháp một lực lượng quân sự đáng kể ở Xyri mà Washington giải thích là “để bảo vệ các mỏ dầu của quốc gia này”(!?). Do đó, tiến trình chính trị để hóa giải cuộc chiến Xyri sẽ khó đạt được chuyển biến đột phá trong năm 2020.

Trên chiến tuyến Ucraina, trong năm 2020, Mỹ sẽ dành thêm ít nhất 250 triệu USD viện trợ quân sự cho quân đội nước này, trong đó có điều khoản tiếp tục viện trợ vũ khí chống tăng Javelin cho chính quyền Kiép. Sự can thiệp ngày càng sâu của Mỹ vào nền chính trị của Ucraina đi ngược lại tinh thần của Thỏa thuận Minxcơ-2. Trên một hướng khác, trong năm 2020, cuộc xung đột vũ trang từng cướp đi sinh mạng của hơn 13.000 người trong suốt 5 năm qua ở Ucraina sẽ có diễn biến tích tực sau khi Hội nghị Thượng đỉnh Nhóm Bộ tứ Normandy (gồm Nga, Ucraina, Pháp, Đức) kết thúc vào ngày 09/12/2019 đã đạt được thỏa thuận sẽ triển khai các biện pháp cụ thể để thực thi Thỏa thuận Minxcơ từng bị trì hoãn trong 4 năm qua.

Trên chiến tuyến NATO, trong năm 2020, Mỹ và NATO sẽ tiến hành cuộc tập trận mang tên “Bảo vệ châu Âu - 2020” (Defender Europe - 2020) với sự tham gia của khoảng 37.000 quân từ tháng 01 đến tháng 5/2020. Đây là cuộc tập trận lớn nhất của Mỹ và NATO trong 25 năm qua, sẽ là cơ hội để cải thiện trạng thái “chết não” của NATO mà Tổng thống Pháp E. Macron từng tuyên bố để sẵn sàng đối phó với cái gọi là “nguy cơ xâm lược từ Nga”. Trên chiến tuyến khí đốt, trong năm 2020, Mỹ sẽ tiếp tục gây khó khăn và cản trở nhằm phá hoại dự án “Dòng chảy Phương Bắc-2” chuyển tải khí đốt của Nga tới “lục địa già”. Trước đó, cuối năm 2019, Thượng viện Mỹ đã thông qua dự luật về ngân sách quốc phòng năm 2020, trong đó có các biện pháp trừng phạt nhằm vào các tàu và các nhà quản lý tham gia dự án “Dòng chảy Phương Bắc-2”, mà đằng sau đó là nhằm tranh giành thị trường châu Âu cho các công ty khí đốt của Hoa Kỳ. Nhìn chung, quan hệ giữa Mỹ và Nga trong năm 2020 sẽ khó được cải thiện mà nguyên nhân của mọi nguyên nhân là cuộc chiến “một mất một còn” trong nội bộ chính trị của nước Mỹ, trong đó Đảng Dân chủ bằng mọi cách ngăn cản đương kim Tổng thống D. Trump tái đắc cử nhiệm kỳ thứ hai trong cuộc bầu cử vào cuối năm 2020.

Châu Âu đứng trước nhiều thách thức mới

Trong năm 2020, châu Âu sẽ phải nỗ lực đối phó với nhiều thách thức mới. Đó là, triển khai chiến lược xây dựng nền quốc phòng độc lập tương đối với NATO để hóa giải nhiều thách thức từ sự chuyển dịch địa chính trị mới, trong đó nổi lên sự rạn nứt ngày càng sâu sắc trong quan hệ với Mỹ, mâu thuẫn và chia rẽ nội bộ NATO vốn được coi là “ô an ninh” của các nước châu Âu kể từ thời Chiến tranh lạnh thì nay đang lâm vào trạng thái “chết não”; các biện pháp cấm vận của Mỹ nhằm vào các công ty của châu Âu tham gia Dự án “Dòng chảy Phương Bắc-2” hợp tác với Nga; sự bất ổn sau khi nước Anh chính thức rời khỏi EU; tính bất định trong quá trình triển khai chiến lược kết nối Âu - Á; làn sóng di cư vẫn tiếp tục đổ vào châu Âu từ các nước Bắc Phi - Trung Đông đan xen với chủ nghĩa khủng bố; làn sóng bạo loạn vẫn tiếp tục đe dọa sự ổn định của nước Pháp; nguy cơ từ quyết định của Mỹ rút khỏi Hiệp ước các lực lượng hạt nhân tầm trung (INF) - một hiệp ước đã từng góp phần rất quan trọng trong việc bảo đảm an ninh cho các nước châu Âu cũng như an ninh quốc tế trong 30 năm qua.

Các nhà lãnh đạo Nga, Ucraina, Đức và Pháp tại Hội nghị thượng đỉnh Nhóm Bộ tứ Normandy

Diễn biến mới tại các điểm nóng chính trị và quân sự

Về các điểm nóng chính trị và quân sự trong năm 2020, trước hết cần lưu ý hồ sơ hạt nhân Triều Tiên, trong đó Triều Tiên cảnh báo nước này sẽ sẵn sàng đáp trả phù hợp ở mọi cấp độ nếu Washington áp dụng các biện pháp quân sự chống Bình Nhưỡng. Triều Tiên còn bày tỏ không hài lòng về những phát biểu gần đây của Tổng thống Mỹ D. Trump để ngỏ khả năng Washington sẽ sử dụng sức mạnh quân sự chống lại chế độ Bình Nhưỡng. Trong khi đó, Hàn Quốc cho rằng lộ trình hòa bình trên bán đảo Triều Tiên phải tuân thủ các nguyên tắc không để xảy ra chiến tranh, bảo đảm an toàn lẫn nhau và hướng tới mục tiêu thịnh vượng chung. Do đó, Hàn Quốc sẽ hợp tác chặt chẽ với Mỹ, Trung Quốc, Nhật Bản và Nga để thuyết phục Triều Tiên tiếp tục đối thoại, tiến tới phi hạt nhân hóa toàn diện và thiết lập nền hòa bình vĩnh viễn trên bán đảo Triều Tiên.

Nhà lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong-un, Tổng thống Mỹ D. Trump va Tổng thống Hàn Quốc Moon Jae-in gặp gỡ tại DMZ (khu phi quân sự bán đảo Triều Tiên), ngày 30/6/2019. (Ảnh: Yonhap)

Cuộc chiến ở Yêmen sẽ có những diễn biến mới tích cực, theo đó, các bên tham chiến nhận thấy không thể giành thắng lợi bằng giải pháp quân sự và sẽ tìm cách giải quyết bằng giải pháp chính trị để kết thúc cuộc chiến. Về điểm nóng Iran, trong năm 2020, Washington sẽ tiếp tục không ngừng tăng cường chiến dịch “gây sức ép tối đa” sau khi Tổng thống Mỹ D. Trump quyết định rút khỏi Kế hoạch hành động chung toàn diện (JCPOA) theo Thỏa thuận của Nhóm P5+1 với Iran. Ngay từ đầu năm 2020, Mỹ đã cáo buộc vô căn cứ rằng Iran đứng sau các vụ tấn công Đại sứ quán Mỹ ở Irắc. Bất chấp sức ép gắt gao của Mỹ về kinh tế, chính trị và quân sự, Iran vẫn không chấp nhận các cáo buộc của Mỹ. Phía Iran cho rằng cuộc tấn công đó xuất phát từ sự bất bình của người dân Trung Đông trước sự chiếm đóng trái phép của Mỹ. Ngày 03/01/2020, Tổng thống Mỹ D. Trump bất ngờ ra lệnh tấn công sát hại tướng Qasem Soleimani - Tư lệnh Lữ đoàn tinh nhuệ Quds thuộc Lực lượng vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran, khi vị tướng này đang chuẩn bị gặp Thủ tướng Irắc Adel Abdul Mahdi. Iran coi vụ sát hại này là "tội ác", là "sai lầm", đồng thời tuyên bố Lầu Năm góc là "tổ chức khủng bố" và sẵn sàng đáp trả. Ngày 08/01/2020, Iran phóng hàng loạt tên lửa vào căn cứ không quân Ain Al-Asad của Mỹ ở Irắc. Diễn biến mới này đã làm thay đổi căn bản quan hệ Mỹ - Iran nói riêng và Trung Đông nói chung. Trong năm 2020, Iran sẽ cùng với Nga và Trung Quốc tiến hành cuộc tập trận chung. Việc ba quốc gia này, vốn đang bị Mỹ chống phá, hợp tác quân sự với nhau sẽ là cảnh báo mạnh mẽ đối với Washington. Về điểm nóng Ápganixtan, trong năm 2020, Washington sẽ tiếp tục các vòng đàm phán trực tiếp với Taliban, đồng thời tiếp tục thực hiện kế hoạch rút quân theo cam kết của Tổng thống Mỹ D. Trump. Hiện tại, ở Ápganixtan có khoảng 13.000 lính Mỹ và hàng nghìn binh sĩ các nước thành viên NATO khác.

Thế giới đứng trước nguy cơ chạy đua vũ trang hạt nhân

Hiệp định không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT) đã trải qua 50 năm kể từ ngày có hiệu lực, song những nỗ lực ngăn chặn vũ khí hạt nhân ngày càng thêm khó khăn trong bối cảnh tiến trình phi hạt nhân hóa bán đảo Triều Tiên lâm vào bế tắc, Mỹ đơn phương rút khỏi Hiệp ước các lực lượng hạt nhân tầm trung (INF), không có ý định kéo dài hiệu lực của Hiệp ước hạn chế vũ khí tấn công chiến lược giai đoạn 3 (START-3) ký với Nga, rút khỏi Thỏa thuận của Nhóm P5+1 với Iran. Hội nghị tổng kết 50 năm NPT có hiệu lực trong năm 2020 sẽ phản ánh rõ nét hơn những rạn nứt và bất đồng giữa các quốc gia có và không sở hữu vũ khí hạt nhân.

Liên hợp quốc đứng trước nguy cơ bị chia rẽ ngày càng sâu sắc

Trong năm 2020, Liên hợp quốc bước sang tuổi 75 trong bối cảnh nổi lên chủ nghĩa dân tộc, chủ nghĩa đơn phương, chủ nghĩa chống toàn cầu hóa, cạnh tranh giữa các cường quốc và xung đột địa chính trị leo thang đang dẫn tới nhiều chia rẽ và bất đồng. Hơn thế, Liên hợp quốc sẽ phải đối mặt với nguy cơ chiến tranh không gian mạng, quân sự hóa vũ trụ, chủ nghĩa khủng bố, làn sóng di cư bất hợp pháp, tội phạm xuyên quốc gia, vấn nạn ma túy cũng như yêu cầu phải thể hiện được vai trò trong một thế giới với nhiều tổ chức đa phương. Nhằm chấn hưng sức mạnh của Liên hợp quốc, Tổng Thư ký Antonio Guterres phát động kế hoạch “Đối thoại toàn cầu” (UN75) với thời hạn một năm, nhằm thu thập ý kiến đóng góp của các nước thành viên và các tổ chức dân sự. Tại kỳ họp Đại hội đồng dự kiến diễn ra vào tháng 9/2020 theo thông lệ, Tổng Thư ký A. Guterres sẽ tìm kiếm sự đồng thuận của các nhà lãnh đạo thế giới về lộ trình phát triển Liên hợp quốc trong 25 năm tiếp theo - một nhiệm vụ được xem là khá khó khăn trong bối cảnh hiện nay. 

Đại tá Lê Thế Mẫu

Chia sẻ:

Ra sức học tập, nỗ lực phấn đấu và rèn luyện, không ngừng làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh 13/06/2021
Ngày 12/6/2021, Ban Bí thư Trung ương Đảng tổ chức Hội nghị toàn quốc sơ kết 5 năm thực hiện Chỉ thị số 05-CT/TW, ngày 15/5/2016 của Bộ Chính trị khóa XII về đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, triển khai Kết luận số 01-KL/TW, của Bộ Chính trị khóa XIII về tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 05-CT/TW. Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã tới dự và phát biểu tại Hội nghị. Tạp chí Nhịp cầu Tri thức trân trọng giới thiệu toàn văn bài phát biểu quan trọng của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng: “Ra sức học tập, nỗ lực phấn đấu và rèn luyện, không ngừng làm theo tư tưởng, đạo đức và phong cách của Chủ tịch Hồ Chí Minh”.
Tỏa sáng tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, khơi dậy và thực hiện khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc 10/06/2021
Nhân dịp sơ kết 5 năm thực hiện Chỉ thị số 05-CT/TW, ngày 15-5-2016 của Bộ Chính trị về đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, đồng chí Nguyễn Xuân Phúc, Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, có bài viết với tiêu đề “Tỏa sáng tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, khơi dậy và thực hiện khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc”. Tạp chí Nhịp cầu Tri thức trân trọng giới thiệu toàn văn bài viết quan trọng của Chủ tịch nước.
Nguyễn Tất Thành và con đường cứu nước 03/06/2021
Ngày 05/6/1911, tại Bến Nhà Rồng, người thanh niên Việt Nam yêu nước Nguyễn Tất Thành đã lên tàu buôn Đô đốc Latouche Tréville với mong muốn học hỏi những tinh hoa và tiến bộ từ các nước để trở về giúp đỡ, giải phóng đồng bào mình khỏi ách nô lệ của thực dân, đế quốc. Đây là dấu mốc quan trọng, đánh dấu hành trình tìm đường cứu nước của Văn Ba - Nguyễn Tất Thành - Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh. Lựa chọn ra đi tìm đường cứu nước của Nguyễn Tất Thành thể hiện sự tiếp bước của cha anh nhưng đầy sáng tạo và đổi mới. Vào thời điểm đó, không ai biết rằng vận mệnh của dân tộc Việt Nam đã gắn liền với quyết định ra đi của một con người mà lịch sử đã chứng tỏ là sáng suốt và phi thường ấy.