Thứ năm, 17/06/2021 03:47:30 (GTM +7)

Công tác tổ chức bản thảo ở các nhà xuất bản Hoa Kỳ

Hiện nay trên thế giới, xuất bản được xem là một ngành công nghiệp đặc biệt - công nghiệp tri thức. Một xuất bản phẩm, để đến được tay độc giả cần trải qua khá nhiều công đoạn trong quy trình xuất bản. Trong đó, tổ chức bản thảo chính là khâu đầu tiên, có vai trò hết sức quan trọng trong quy trình xuất bản. Tổ chức bản thảo quyết định kế hoạch xuất bản (bao gồm xuất bản ấn phẩm gì, số lượng ra sao, thời gian như thế nào,...) trên cơ sở phương pháp định tính và định lượng. Ở Hoa Kỳ, công tác tổ chức bản thảo của các nhà xuất bản vừa và nhỏ được tổ chức với cách thức và quy trình tương đối chặt chẽ, với mục tiêu đem lại hiệu quả kinh doanh cao nhất.   

Tổ chức bản thảo là công đoạn cần thiết để nhà xuất bản có được bản thảo. Công tác tổ chức bản thảo nhằm xác định phương hướng xuất bản sách với mục tiêu đạt được doanh thu cao nhất có thể. Ở Hoa Kỳ, các nhà xuất bản cùng hợp tác với người giám định (hay còn gọi là nhà phê bình) để mua được bản quyền tác phẩm (hoạt động này được gọi là “Thu mua bản quyền”). Trong cơ cấu nhà xuất bản, bộ phận phụ trách công việc này được gọi là Bộ phận thu mua bản thảo (Acquisition), do Tổng biên tập (Editor - in - Chief) trực tiếp quản lý.

Doanh thu của các nhà xuất bản vừa và nhỏ ở Hoa Kỳ chủ yếu dựa vào hai nguồn: Một là, nguồn thu từ sách mới xuất bản, loại sách này được gọi là Frontlist1, chiếm 1/3 doanh thu của nhà xuất bản. Hai là, sách cũ hoặc sách tái bản, được gọi là Backlist. Những cuốn sách mới Frontlist sau khi phát hành từ 6 đến 12 tháng, nếu có doanh thu tốt, sẽ được đưa vào danh mục sách Backlist để tiếp tục tái bản, loại sách này chiếm tới 2/3 doanh thu, là nguồn thu nhập tương đối ổn định của nhà xuất bản. Do đó, để có thể tồn tại và phát triển, các nhà xuất bản cần xây dựng được danh mục sách Backlist phong phú. Trong khi doanh số và lợi nhuận do những đầu sách trong Frontlist mang lại không phải lúc nào cũng được bảo đảm, nó giống như một ván cược: có thể trở thành cuốn sách bán chạy nhất, nhưng cũng có thể sẽ chỉ tiêu thụ được rất ít; thì ngược lại, những đầu sách trong Backlist thường có thể dự đoán được doanh số và doanh thu2.

Tuy nhiên, trong chiến lược phát triển, các nhà xuất bản vẫn ưu tiên tập trung cho phát triển nguồn sách mới, bởi nếu có thể lựa chọn, giới thiệu những cuốn sách tốt và những sách đó được độc giả đón nhận thì nhà xuất bản sẽ đạt được doanh số rất cao, đồng thời có thể bổ sung thêm những cuốn sách mang lại doanh thu tốt vào danh mục Backlist.

Ở Hoa Kỳ, các nhà xuất bản đều rất coi trọng “Mô hình chiến lược về kế hoạch tổ chức bản thảo” (Acquisition planning strategy model) gồm ba yếu tố có quan hệ mật thiết với nhau: Định hướng về xuất bản; Kiểm soát số lượng xuất bản; Xác định thời gian xuất bản. Ba yếu tố này hình thành quy trình và mục tiêu của một chiến lược tổ chức bản thảo.

-  Định hướng xuất bản:

Định hướng xuất bản có vai trò rất quan trọng bởi nó giúp xác định nội dung và đối tượng mà cuốn sách hướng đến. Phần lớn các nhà xuất bản vừa và nhỏ ở Hoa Kỳ đều tập trung vào một thể loại sách nhất định, trong phạm vi đó dần khai mở hệ thống tiểu thư mục sách.

Một trong những phương pháp mang lại hiệu quả cao thường được các nhà xuất bản Hoa Kỳ áp dụng là hợp tác với các tác giả trong cùng một lĩnh vực chuyên ngành xây dựng các thư mục sách về một phạm vi chủ đề, trên cơ sở đó phát triển các nhóm bạn đọc riêng. Chẳng hạn, khi xây dựng kế hoạch xuất bản sách về địa lý, nhà xuất bản có thể phân chia thành ba loại sách hướng tới các đối tượng khác nhau: sách địa lý dành cho công chúng; sách giáo khoa, giáo trình dành cho học sinh, sinh viên; sách tham thảo dành cho khách du lịch.

- Kiểm soát số lượng xuất bản:

Thông thường, các nhà xuất bản vừa và nhỏ ở Hoa Kỳ đặt ra tiêu chí doanh thu bình quân cho một cuốn sách mới là 100.000 USD. Do đó, trong kế hoạch tổ chức bản thảo, cần phải kiểm soát số lượng sách xuất bản nhằm giảm thiểu tối đa số lượng sách tồn kho, duy trì cơ cấu hợp lý giữa số lượng sách trong Frontlist và Backlist.

Thông thường, một cuốn sách nằm trong danh sách Frontlist có số lượng in không vượt quá doanh số bán hàng trong năm; sách trong danh sách Backlist có số lượng in không vượt quá số lượng in trong 3 năm gần nhất. Việc kiểm soát số lượng in giúp ngăn ngừa tình trạng sách tồn kho, ế đọng tăng lên, đồng thời giúp nhà xuất bản hoạt động linh hoạt trên cơ sở lợi ích và hiệu quả kinh tế.

- Thời gian xuất bản:

Do đối tượng bạn đọc không giống nhau, đồng thời tùy vào lĩnh vực hoạt động, mỗi nhà xuất bản thường có những thời điểm tập trung cao độ cho công việc kinh doanh khác nhau. Ví dụ:

+ Các nhà xuất bản của các trường trung học, thường một năm chỉ có một mùa xuất bản. Nếu không thể phát hành sách vào trước tháng 7, thì tất cả các loại sách phải để tồn kho, chờ sang năm tiếp theo mới có thể phát hành.

+ Các nhà xuất bản của các trường đại học có thể xây dựng kế hoạch tổ chức bản thảo linh hoạt hơn do đặc thù đào tạo của các trường này một năm có 2-3 kỳ học, thậm chí có tới 4 kỳ học.

+ Đối với các nhà sách trên mạng, kế hoạch tổ chức bản thảo còn được xây dựng linh hoạt hơn nữa.

 Xây dựng kế hoạch tổ chức bản thảo giúp các bộ phận chức năng khác có thể sắp xếp công việc một cách hiệu quả.

Thông thường, quy trình tổ chức bản thảo trong các nhà xuất bản vừa và nhỏ ở Hoa Kỳ gồm 10 bước cơ bản sau:

1. Xây dựng kho tư liệu tác giả, lưu giữ thông tin hồ sơ của tác giả. Chủ động liên lạc với tác giả, khuyến khích họ đưa ra các ý tưởng, góp ý về việc xây dựng nội dung tác phẩm.

2. Thẩm định năng lực cạnh tranh của tác phẩm, đồng thời tham khảo các tác phẩm khác của tác giả.

3. Thẩm định nội dung tác phẩm, tính mới, đặc sắc của tác phẩm  và uy tín của tác giả với bạn đọc.

4. Xem xét mức độ phù hợp của cuốn sách với chiến lược xuất bản của nhà xuất bản.

5. Tư vấn cho tác giả về các vấn đề trên phương diện pháp luật trước khi ký kết hợp đồng với tác giả.

6. Đánh giá tính khả thi trên phương diện kinh tế (do bộ phận phát hành, kinh doanh và tài chính thực hiện).

7. Trao đổi với tác giả kiến nghị, đánh giá của ban biên tập (đối với bản thảo) với mục tiêu thu được kết quả tốt nhất.

8.  Xây dựng các điều khoản trong hợp đồng.

9. Thỏa thuận, đàm phán và ký kết hợp đồng với tác giả trên cơ sở bảo đảm quyền lợi và phân chia lợi ích hưởng thụ của cả hai bên, như: công bố bản in khác, cải biên hoặc biên dịch sang thứ tiếng khác, quyền sử dụng trên các phương tiện truyền thông khác.

10. Cập nhật kịp thời bản thảo gốc, theo dõi, đôn đốc tiến trình hoàn thiện của tác giả, giao cho bộ phận biên tập thực hiện những chỉnh sửa cần thiết.

 Mặc dù ngành xuất bản thế giới hiện đã và đang bước sang giai đoạn phát triển của xuất bản điện tử, nhưng mô hình tổ chức xuất bản truyền thống vẫn mang những giá trị bền vững, trong đó công tác tổ chức bản thảo được coi là công đoạn mở đầu, đóng vai trò vô cùng quan trọng trong công tác xuất bản. Việc nắm bắt xu hướng vận động, phát triển của ngành xuất bản, đặc biệt là việc tìm hiểu, nghiên cứu và học tập kinh nghiệm trong công tác tổ chức bản của các nhà xuất bản ở các nước trên thế giới sẽ giúp cho các nhà xuất bản của Việt Nam có thể xây dựng được chiến lược phát triển lâu dài và trong từng thời kỳ một cách hiệu quả và vững chắc.

1. Các sách mới xuất bản trong thời gian 1 năm trở lại.

2. McDowell, Edwin: “Publishing’s Backbone: Older Books”, The New York Times, 26/3/1990.

ThS. Trần Thị Mai Dung

Học viện Báo chí và Tuyên truyền

Chia sẻ:

Ra sức học tập, nỗ lực phấn đấu và rèn luyện, không ngừng làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh 13/06/2021
Ngày 12/6/2021, Ban Bí thư Trung ương Đảng tổ chức Hội nghị toàn quốc sơ kết 5 năm thực hiện Chỉ thị số 05-CT/TW, ngày 15/5/2016 của Bộ Chính trị khóa XII về đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, triển khai Kết luận số 01-KL/TW, của Bộ Chính trị khóa XIII về tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 05-CT/TW. Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã tới dự và phát biểu tại Hội nghị. Tạp chí Nhịp cầu Tri thức trân trọng giới thiệu toàn văn bài phát biểu quan trọng của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng: “Ra sức học tập, nỗ lực phấn đấu và rèn luyện, không ngừng làm theo tư tưởng, đạo đức và phong cách của Chủ tịch Hồ Chí Minh”.
Tỏa sáng tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, khơi dậy và thực hiện khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc 10/06/2021
Nhân dịp sơ kết 5 năm thực hiện Chỉ thị số 05-CT/TW, ngày 15-5-2016 của Bộ Chính trị về đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, đồng chí Nguyễn Xuân Phúc, Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, có bài viết với tiêu đề “Tỏa sáng tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, khơi dậy và thực hiện khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc”. Tạp chí Nhịp cầu Tri thức trân trọng giới thiệu toàn văn bài viết quan trọng của Chủ tịch nước.
Nguyễn Tất Thành và con đường cứu nước 03/06/2021
Ngày 05/6/1911, tại Bến Nhà Rồng, người thanh niên Việt Nam yêu nước Nguyễn Tất Thành đã lên tàu buôn Đô đốc Latouche Tréville với mong muốn học hỏi những tinh hoa và tiến bộ từ các nước để trở về giúp đỡ, giải phóng đồng bào mình khỏi ách nô lệ của thực dân, đế quốc. Đây là dấu mốc quan trọng, đánh dấu hành trình tìm đường cứu nước của Văn Ba - Nguyễn Tất Thành - Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh. Lựa chọn ra đi tìm đường cứu nước của Nguyễn Tất Thành thể hiện sự tiếp bước của cha anh nhưng đầy sáng tạo và đổi mới. Vào thời điểm đó, không ai biết rằng vận mệnh của dân tộc Việt Nam đã gắn liền với quyết định ra đi của một con người mà lịch sử đã chứng tỏ là sáng suốt và phi thường ấy.